Obama Yönetimi’nin dış politikada elde ettiği nadir bir başarıyı ilan etme telaşı içinde, Washington’daki bazı kişiler sanki yurtdışında yeni bir ABD müdahale “modeli”ni müjdeler gibi, Libya’nın Albayı Muammer Kaddafi’nin zorla yerinden edilmesini muştuluyorlar.
Saygın köşe yazarı ve uzman Ferid Zekeriya, Libya müdahalesini önceki rejim değiştirme çabalarından farklı ve üstün kılan dört koşulu listelemiş ve gelecek dahiliyetler için bir kılavuz ortaya çıkarmış: Yerel bir grup (Bingazi isyancıları) rejime karşı mücadele etmek için istekli olduğunu gösterdi; müdahale için “yerel olarak tanınan meşruiyet” Arap Birliği’nin desteği ile tesis edildi; 1973 BM Güvenlik Konseyi Kararı uluslararası meşruiyet sağladı; ve askeri yükün aslan payı ABD’nin müttefikleri Fransa ve İngiltere tarafından üstlenildi.
The Economist dergisi Kaddafi’nin devrilmesinin “büyük ölçüde, bizzat Libyalılar tarafından başarılmasına” hayran kaldı. “Bazı özel kuvvetler bulunmasına rağmen, isyancılar başkente, karada görünürde tek bir Batılı asker olmadan girdiler. Dostane Körfez devletlerinin temin ettiği silahlar kadar, NATO hava saldırıları da isyancılara yardımcı oldu. Fakat siperleri tek başlarına doldurdular ve bu gelecek aylarda onlara artı yasallık katacaktır.”
Kendi hesabına The Economist, Libya müdahalesinin Afganistan ile, “yeni modeli” destekleyenlerin itiraf etmek istediklerinden daha fazla ortak noktası bulunduğunu kabul etti: Kabil’e hışımla giren ABD veya NATO değil, ABD hava gücü tarafından desteklenen ve ABD özel kuvvetleri tarafından eğitilen yerel Kuzey İttifakı’ydı.
Libya gibi, Afganistan görevi de bölgesel olarak geniş destek buldu (Irak bile destekledi) ve BM operasyona tam destek verdi (Taliban’ı asla meşru hükümet olarak tanımadı).
Zekeriya’nın kıstaslarına göre tek gerçek fark, müttefiklerin yükü Afganistan’da, Libya’da olduğu kadar üstlenmemeleriydi.
***
The Economist kendini şöyle avutuyor: “Şu ana dek ittifakın kara birliklerinin, Afganistan’daki gibi pilotların izinden gideceklerine dair bir işaret yok. Taliban’a karşı gerçekleştirilen 2001 hava saldırısı, daha sonra kurtarılmaya ihtiyaç duyacak zayıf ve bölünmüş bir muhalefetin iktidara geçmesine olanak sağladı. Libya hala arabuluculara ihtiyaç duyabilir fakat kimse henüz görev için NATO’yu gönüllü hale getirmiyor.”
En azından, henüz değil. Fakat yabancı bir arabuluculuk görevi gerekli hale gelebilir ve kimse, Trablus’un isyancılar tarafından ele geçirilmesini olanaklı kılan ülkeleri, ülkenin istikrar kazanmasına yardım etme sorumluluğundan kurtarmayacak.
Libya’yı müdahale için yeni bir model olarak görmeye gelince, NATO desteği kazanma umuduyla despot bir rejime meydan okuyacak yerel savaşçılar bulmanın zor olmadığı hatırlanmalı. Bu strateji, 1998’de Kosova Özgürlük Ordusu tarafından, üstelik hala ABD’nin terörist organizasyonlar listesinde bulunurken mükemmelleştirildi ve Trablus’un düşmesinin ardından, Suriye muhalefetinde kimi unsurlar aynı şeyi denemekten söz ettiler. Bölgesel destek? Her otoritenin komşuları arasında düşmanları bulunur; bu sebeple bu koşul da engelliyici değil. Fakat yakın gelecekte ABD veya müttefiklerine, Libya’da kullandıkları BM yetkisinin yeniden verilmesini beklemeyin.
Ruslara, Çinlilere ve Batılı olmayan dünyanın büyük bölümüne göre Libya, ABD ve müttefiklerinin herhangi bir uluslararası yetkinin sınırlarına riayet etmeyeceği şüphesini doğrulayacaktı. 1973 BM Güvenlik Konseyi Kararı, Libyalı sivilleri korumak ve ihtilafa politik bir çözüm getirecek koşulları yaratmak üzere askeri müdahaleyi onayladı; bir avuç NATO kuvveti bunu iç savaşın bir tarafına havadan muharebe desteği sağlamak için bir kılıf olarak kullandı.
Fransa ve İngiltere Libya harekatının yükünün çoğunu omuzlarken, operasyon aynı zamanda ABD dışındaki müttefiklerin muharebeye katabileceklerinin sınırlarını da sergiledi. İsyan saldırısı püskürtülseydi, NATO kuvvetlerinin harekatı tırmandırmak için elinde pek az şey kalmış olacaktı.
Afganistan dersi aynı zamanda; yerel müttefiklerin, etnik, aşiretsel veya laik ihtilaflarla bölünmüş ülkelerde ille de kesin bir meşruiyet sağlamadıklarını da gösterdi. Afganistan yerel isyanın gerisinde, ABD özel kuvvetleri ve hava kuvvetlerinin mevzilendiğini gördü; fakat bu Başkan Hamid Karzai’nin tüm Afganlar tarafından benimsenmesini garantileyemedi. Bingazi merkezli isyan liderliğinin, yabancı askeri destekçilerinin amaçladığı gibi, Libya’daki tek siyasi otorite kaynağı olarak benimsenip benimsenmeyeceğini sorgulamak için sebepler olduğu kesin.
Geçtiğimiz yirmi yılda uzaktaki ihtilaflara müdahale ederken, Batılı liderler rutin biçimde yerel müttefiklerinin yeterliklerini ve siyasi otoritelerini gözlerinde büyüttü ve düşmanlarının direnç ve destek tabanlarını azımsadılar. Libya, Amerika dış politikasının yeni bir dönemine değil, iyi bir sonuç elde etmek için bazı tanıdık temaların tekrarlanmasına işaret ediyor olabilir.
Kaynak: Star Gazetesi
Tony KARON
